Céard (Cad é / Cad) atá ort?  … air sin?  srl.  (some uses of the word ‘ar’ in Irish)

Posted on 15. Jun, 2015 by in Irish Language

(le Róislín)

Cén dath atá ar chuid gruaige an duine seo?  An bhfuil sé cosúil le hamhránaí clúiteach a bhí i mbanna buachaillí go dtí le déanaí?  Cén t-amhránaí atá i gceist agam?  An freagra -- léigh leat! (http://clipart-finder.com/clipart/egghead-green-spikey-hair.html)

Cén dath atá ar chuid gruaige an duine seo? An bhfuil sé cosúil le hamhránaí clúiteach a bhí i mbanna buachaillí go dtí le déanaí? Cén t-amhránaí atá i gceist agam? An freagra — léigh leat! (http://clipart-finder.com/clipart/egghead-green-spikey-hair.html)

Lately we’ve been looking at how to say you have red hair or a black beard (and/or mustache and sideburns), using the word “ar” (on).  In previous blog posts, we’ve looked at using “ar” to say you’re ill (“I have a cold”) or how you feel about something, either emotionally (I’m happy) or as a physical sensation (I’m hungry).  “Ar” is also used to say you’re wearing an item of clothing (Tá cóta nua orm, I’m wearing a new coat) and to indicate the price or value of something (Cén luach atá air sin? How much is that?).  Some expressions for indicating color also use “ar,” especially if the color is a little unusual or described poetically (Tá dath an fhéich ar a cuid gruaige, Her hair is raven-colored, lit. The color of the raven is on her hair).

Today we’ll practice some similar expressions and a few more using the word “ar,” whose basic meaning is “on,” but which can be translated in many different ways.

Uair amháin eile, seo seacht bhfoirm an fhocail “ar”: orm, ort, air, uirthi, orainn, oraibh, orthu.

There are some duplicate answers; freagraí thíos.

  1. “Tá tinneas cluaise ____, nó b’fhéidir tinniteas,” a dúirt an fear a bhí ag ceolchoirm Kiss.
  2. “Cén dath atá _____ fhéasóg Dhaidí na Nollag?” “Tá a fhéasóg bán. Tá féasóg bhán  _____  Dhaidí na Nollag.”    
  3. Comhrá beag:  

Duine A: Féach ar an phictiúr de Kate Middleton ag a bainis. Is fiú thart fá £250,000 an gúna pósta atá _____.

Duine B: An-chostasach!  Tá an gúna an-chosúil leis an ghúna a bhí  ____  Grace Kelly nuair a pósadh ise sa bhliain 1956.

Duine A: Ó, cé mhéad a bheadh  ____  ghúna pósta Grace Kelly dá mbeadh sé ar fáil (le ceannach) inniu?

Duine B: Bhuel, leis an fhírinne a rá, ní féidir luach a chur  ____.  Tá sé ríluachmhar agus tá sé in iarsmalann i bhFilideilfia (Philadelphia Museum of Art).  Ba as Filideilfia í Grace Kelly, ar ndóigh, de shliocht Éireannach.

tuilleadh eolais anseo má tá suim agat: http://www.philamuseum.org/collections/permanent/56621.html

  1. “Tá hataí gréine againn ach níl siad ____,” a deir an bheirt chailíní atá ag déanamh bolg le grian. “Bígí cúramach nach mbeidh sibh dóite ag an ngrian. Ba chóir daoibh na hataí a chur _____ ,” a deir a máthair.   
  2. Ní bhíodh mórán éadaí _____ Tarzan sna scannáin. Bréid gabhail a bhí  _____ an chuid is mó den am.    
  3. Cén dath atá ar chuid gruaige Pippi Longstocking agus ar chuid gruaige Anne Shirley? Tá gruaig rua _____. 
  4. “Tá ocras _____,” a deir an mac tíre sa scéal “Clóicín Dearg.” 
  5. Comhrá eile (tusa ag caint le Zayn Malik)                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

Tusa: Dia dhuit, a Zayn, conas atá tú?

Zayn (dá mbeadh Gaeilge aige): Tá mé go maith, go raibh maith agat.  Agus tusa?

Tusa: Tá mise go maith freisin.  Feicim go bhfuil dath nua ____ do chuid gruaige.  Tá gruaig uaine (nó “gruaig ghlas”)  _____ anois.  Tá an dath go deas. 

Zayn:  Tá mise breá sásta leis!

(cúpla lá ina dhiaidh sin)

Tusa: Dia dhuit, a Zayn.  Feicim go bhfuil dath nua _____ do chuid gruaige.  An dara dath nua sa mhí seo!

Zayn: Tá, tá mo chuid gruaige bán anois!  Is fearr liom mar seo í.

Nóta don léitheoir:  Cén dath is fearr leatsa?  A chuid gruaige a bheith uaine (nó glas)?  Nó bán?  

Scríobh isteach, más mian leat le do bharúil faoi dhath chuid gruaige Zayn.  Nó inis dúinn cén dath atá ar do chuid gruaige féin.  Tá súil agam go gcloisfidh mé uait.  SGF — Róislín

Freagraí:

  1. “Tá tinneas cluaise orm, nó b’fhéidir tinniteas,” a dúirt an fear a bhí ag ceolchoirm Kiss. (orm)
  2. “Cén dath atá ar fhéasóg Dhaidí na Nollag?” “Tá a fhéasóg bán. Tá féasóg bhán ar Dhaidí na Nollag.” (ar, ar) (NB: the word “dath” is often dropped in the reply to “Cén dath atá air?”  The answer could simply be: Tá sé bán, or whatever color is involved).
  3. A: Féach ar an phictiúr de Kate Middleton ag a bainis. Is fiú thart fá £250,000 an gúna pósta atá uirthi. (uirthi)

B: An-chostasach!  Tá an gúna an-chosúil leis an ghúna a bhí ar Grace Kelly nuair a pósadh ise sa bhliain 1956. (ar)

A: Ó, cé mhéad a bheadh ar ghúna pósta Grace Kelly dá mbeadh sé ar fáil (le ceannach) inniu?  (ar)

B: Bhuel, leis an fhírinne a rá, ní féidir luach a chur air.  Tá sé ríluachmhar agus tá sé in iarsmalann i bhFilideilfia (Philadelphia Museum of Art).  Ba as Filideilfia í Grace Kelly, ar ndóigh, de shliocht Éireannach.   (air)

  1. “Tá hataí gréine againn ach níl siad orainn,” a deir an bheirt chailíní atá ag déanamh bolg le grian. “Bígí cúramach nach mbeidh sibh dóite ag an ngrian. Ba chóir daoibh na hataí a chur oraibh ,” a deir a máthair.  (orainn, oraibh)
  2. Ní bhíodh mórán éadaí ar Tarzan sna scannáin. Bréid gabhail a bhí air an chuid is mó den am. (ar, air) 
  3. Cén dath atá ar chuid gruaige Pippi Longstocking agus ar chuid gruaige Anne Shirley? Tá gruaig rua orthu. (ar, orthu)
  4. “Tá ocras orm,” a deir an mac tíre sa scéal “Clóicín Dearg.” (orm).  Leagan den scéal, Clóicín Dearg, ISBN 1922852553, ar fáil anseo: http://aimsbooks.com/Results_Pages/full_description.asp?Item=E139
  5. Tusa: Dia dhuit, a Zayn, conas atá tú?

Zayn (dá mbeadh Gaeilge aige): “Tá mé go maith, go raibh maith agat.  Agus tusa?

Tusa: Tá mise go maith freisin.  Feicim go bhfuil dath nua ar do chuid gruaige.  Tá gruaig uaine (nó “gruaig ghlas”) ort anois.  Tá an dath go deas. (ar, ort)

Zayn:  Tá mise breá sásta leis!

(cúpla lá ina dhiaidh sin)

Tusa: Dia dhuit, a Zayn.  Feicim go bhfuil dath nua ar do chuid gruaige.  An dara dath nua sa mhí seo. (ar)

Zayn: Tá, tá mo chuid gruaige bán anois!  Is fearr liom mar seo í.

Má tá tú ag iarraidh tuilleadh eolais faoi dhath ghruaige Zayn Malik (iarbhall de One Direction), féach anseo:  http://www.washingtonpost.com/entertainment/zayn-malik-has-green-hair/2015/06/07/0681988e-0d3f-11e5-a0fe-dccfea4653ee_story.html agus http://www.inquisitr.com/2164008/zayn-malik-ditches-neon-green-for-white-hair-as-perrie-malik-trends-on-twitter/

Speaking of ‘Féasóga’ — What Color Is His ‘Féasóg’ in Irish?

Posted on 12. Jun, 2015 by in Irish Language

(le Róislín)

Cé hé an fear seo a bhfuil féasóg, croiméal, agus locaí  air?  Ta na  locaí níos faide ná an fhéasóg!  Freagra thios http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Johann_Strauss_II_(3).jpg

Cé hé an fear seo a bhfuil féasóg, croiméal, agus locaí air? Ta na locaí níos faide ná an fhéasóg! Freagra agus nasc (Wikimedia Commons) thios. 

Lately we’ve been talking a lot about dath gruaige in Irish, including the following: rua, fionnrua, órdhonn, donn, dubh, fionn, liath, and even, as in bréagfholt Phyllis Diller, gorm).

We also practiced saying someone “has” a certain color hair in Irish.  Remember, to say the person “has” that color hair, we don’t use a verb meaning “have” or “has.”  We say that that color hair is “on” the person (Tá gruaig dhubh uirthi; Tá gruaig chatach dhubh ar Mháire Chatach; Tá gruaig rua ar Bozo an Fear Grinn; Tá gruaig ghorm ar Marge Simpson; Tá gruaig fhionn ar Jedward — ar bhealach — gruaig dhonn atá orthu go nádúrtha).

Today, let’s look at saying someone has a specific color beard.  Beards, like hair, are “on you” in Irish.  So we use the same set of forms we discussed last time: orm, ort, air, uirthi, orainn, oraibh, orthu, with “ar” for the basic “ar Sheán,” etc.

If we’re talking about one person, and therefore, one beard, the color term will change form (lenition), depending on what letter it begins with:

adding “h” to show lenition: féasóg fhionn, féasóg dhubh, féasóg dhonn, and, although I can’t say I ever recall hearing it used, “féasóg fhionnrua” (strawberry blond)

no “h” added: féasóg liath, féasóg rua, and, again, although it doesn’t sound real familiar, “féasóg órdhonn” (auburn)

If we’re talking about beards (plural), there is no lenition: féasóga dubha, féasóga donna, srl. but you do need to remember to use the plural form of the adjective, if it has one (shown here with the “-a” endings.”  “Rua” does not, so there we’d just have “féasóga rua.”  

Let’s mix up the order a bit and try some fill in the blanks.   There may be some duplicates.   Freagraí thíos.

  1. Tá féasóg fhada liath  __  an seanduine ach tá féasóg fhada dhubh  __  an lománaí óg.
  2. “Tá féasóg ghorm  _______,” a deir Bluebeard (an fear sa síscéal).
  3. Tá féasóga rua  __________ (Erik Rua agus a mhac Leif, b’fhéidir).
  4. “Tá féasóga liatha  ________.” (Dá mbeifeá ag caint le grúpa sádaithe, is dócha)
  5. “Tá féasóg fhionn  _______ anois,” a deir Robert Zemeckis, stiúrthóir Cast Away (2000) le Tom Hanks, “tar éis bliana.”
  6. Ní minic a bhíonn muid ag caint faoi mhná féasógacha, ach dá mbeadh muid ag caint faoi Annie Jones (1865-1902), a bhí i sorcas Barnum, d’fhéadfadh muid a rá go raibh féasóg dhubh  _________,
  7. Sa chuid is mó dena ghrianghraif bholscaireachta, níl féasóg ar Robbie Coltrane, ach mar Hagrid, sna scannáin Harry Potter, bhí féasóg fhada dhubh  _____  agus sa scannán The World Is Not Enough, bhí féasóigín cosúil le meigeall  ____.
  8. “Tá féasóga  _____,” a déarfadh na lománaithe ar scríobh Monty Python amhrán fúthu. Ainm an amhráin?  Sna freagraí freisin!  Bígí cúramach nach mbíonn grabhróga de bhur gcuid scónaí faoi im in bhur bhféasóga, a lománaithe!

Bhuel, sin sampla, ar a laghad.  An bhfuil féasóg ort nó ar fhear a bhfuil aithne agat air?  Má tá, an bhfuil sí fada nó gairid?  An meigeall nó féasóg lán í?  Nó “paiste anama”?  Cén dath atá ar d’fhéasóg?  Bheadh sé go deas dá scríobhfá isteach leis an eolas.  SGF  – Róislín

Johann Strauss II a raibh féasóg, croiméal, agus locaí air.   http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Johann_Strauss_II_(3).jpg

Johann Strauss II a raibh féasóg, croiméal, agus locaí air.
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Johann_Strauss_II_(3).jpg

Freagraí:

  1. Tá féasóg fhada liath ar an seanduine ach tá féasóg fhada dhubh ar an lománaí óg.
  2. “Tá féasóg ghorm orm,” a deir Bluebeard (an fear sa síscéal).
  3. Tá féasóga rua orthu (Erik Rua agus a mhac Leif, b’fhéidir).
  4. “Tá féasóga liatha oraibh.” (Dá mbeifeá ag caint le grúpa sádaithe, is dócha)
  5. “Tá féasóg fhionn ort anois, tar éis bliana” a deir Robert Zemeckis, stiúrthóir Cast Away (2000), le Tom Hanks.
  6. Ní minic a bhíonn muid ag caint faoi mhná féasógacha, ach dá mbeadh muid ag caint faoi Annie Jones (1865-1902), a bhí i sorcas Barnum, d’fhéadfadh muid a rá go raibh féasóg dhubh uirthi.
  7. Sa chuid is mó dena ghrianghraif bholscaireachta, ní bhíonn féasóg ar Robbie Coltrane, ach mar Hagrid, sna scannáin Harry Potter, bhí féasóg fhada dhubh air agus sa scannán The World Is Not Enough, bhí féasóigín cosúil le meigeall air.

8. “Tá féasóga orainn,” a déarfadh na lománaithe ar scríobh Monty Python amhrán fúthu.  Ainm an amhráin?  “I’m A Lumberjack and I’m OK.”  Bígí cúramach nach mbíonn grabhróga de bhur gcuid scónaí faoi im in bhur bhféasóga, a lománaithe!

What else comes in ‘ribí’ besides ‘gruaig’?

Posted on 08. Jun, 2015 by in Irish Language

(le Róislín)

What does this picture have in common with the one below?  (close-up of photo by Wen-Yan King (NGO [http://www.medapt.org medapt)] (Flickr) [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons)

What does this picture have in common with the one below? (close-up of photo by Wen-Yan King (NGO [http://www.medapt.org medapt)] (Flickr) [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons)

‘In the last blagmhír, we saw a picture of an eachtardhomhandach without so much as a ‘ribe gruaigeon his head.

“Ribe gruaige‘ means “a strand of hair.”  “Gruaig” changes to “gruaige” because we’re saying “of hair.”  For the pronunciation of “ribe,” see the tip below.  The plural, as you probably figured out from teideal na blagmhíre seo, is “ribí.”

Here are a few more ways the word “ribe” can be used.  In each case, I’ve left a blank to fill in for the translation.  There are at least five ways that “ribe” can be translated; freagraí thíos:

ribe féasóige: a ___________ of a beard

Tá ribí ar an madra: There are (raised) _____________ on the dog.

ribe féir: a ________________ of grass

ribe lín: a __________________ of flax

ribe bolgán solais: a ___________ of a light bulb (probably mostly superseded now by ________)

And one more, back to our basic translation:

ribe spaigití: a ________________ of spaghetti

Getting back to “hair,” there are more ways to refer to a strand of hair in Irish, including the following: dlaoi, dlaíóg, gibne, and tointe (NB: no síneadh fada for that last one, nothing to do with “tóineanna“!).  But looking further into those will have to wait for some future day.

BTW, If you see “ribe” translated simply as “strand,” remember this is “strand” as in the examples above, not as a “beach.”  In the UK and Ireland, a “beach” is often called a “strand,” and in Ireland a sign for “An Trá” may be pointing you to “The Strand.”  So “trá” is “beach” or “strand,” and a nice parallel to the Welsh “traeth.”  Even the “Strand” in London reflects the same linguistic history, originally referring to the banks of the River Thames.

Sin é don mhír seo.  SGF — Róislín

What does this picture have in common with the one above?  Both can be described as consisting of ribí in Irish. (http://www.publicdomainpictures.net/view-image.php?image=47147&picture=spaghetti-on-plate, cropped for this post)

What does this picture have in common with the one above? Both can be described as consisting of ribí in Irish. (http://www.publicdomainpictures.net/view-image.php?image=47147&picture=spaghetti-on-plate, cropped for this post)

Fuaimniú (pronunciation): For “ribe,” just remember that it’s Irish, not English, so it doesn’t sound at all like the English words “vibe” or “bribe.”  The final “e” of “ribe” is pronounced, albeit sort of minimally, almost like “uh.” The emphasis is on the first syllable, not on the final “e.”

The vowel in the middle is a short “i,” so it’s like the Irish “tirim” or the English “rib,” although the meaning is completely different.

Also remember that although this word is spelled with “r” followed by “i,” it’s not a “slender r” (tirim, Máire, breá, Muire, srl.).  Why not?  “R” in the initial position is pronounced broad in Irish, not slender, even if followed by a “slender vowel.”  This also applies to many other words in Irish, such as:

, king, ríthe, kings;, forearm, ritheacha, forearms; ridire, a knight; riail, rule, riail sleamhnáin, slide-rule (if anyone talks about those anymore!), and probably hundreds more

Freagraí:

ribe féasóige: a bristle of a beard

Tá ribí ar an madra: There are (raised) hackles on the dog.  There are more ways to refer to “hackles” on dogs or people, but they’ll have to wait for another post.

ribe féir: a blade of grass

ribe lín: a shred of flax

ribe bolgán solais: a filament of a light bulb (probably mostly superseded now by filiméad)

ribe spaigití: a strand of spaghetti